معرفی برخی از انواع معاملات

•    معاملات تهاتری (BARTER)
معاملات تهاتری به معنای محدود آن، عبارتست از تبادل ساده کالا بدون مبادله وجوه مربوطه. این نوع معامله غالباً میان دو کشور صورت می‌گیرد و چنان چه سه کشور در آن شرکت کند تهاتر سه جانبه نامیده می‌شود.

•    معاملات جبرانی (COMPENSATION)
این نوع معامله هنگامی صورت می‌گیرد که ارزش واردات از یک کشور خارجی در برابر صادرات به همان کشور و یا بالعکس در یک حساب تهاتری پایا پای می‌شود. هدف از چنین تسویه‌ای ممانعت از بدهکار شدن یک کشور در مقابل کشور دیگر است.

•    معاملات جبرانی تام (FULL COMPENSATION)
در این نوع معامله، مانند معاملات تهاتری، تمام تسویه به صورت جنسی (تبادل کالا) انجام می‌شود. در هر دو معامله در هر صورت تحویل کالا بدون انتقال پول صورت می‌گیرد.

•    معاملات جبرانی غیرتام (PARTIAL COMPENSATION)
روش انجام این نوع معاملات عملاً مشابه معاملات جبرانی تام است. صادر کننده بخشی از وجه کالا را نقداً و مانده آن را به صورت کالا که باید برای آن مشتری بیابد، دریافت می‌کند.

•    خرید متقابل (COUNTER PURCHASE)
در خرید متقابل، واردات یک نوع کالا با صادرات نوعی دیگر تواماً انجام می‌شود. بر خلاف معاملات جبرانی، صادر کننده وجه خود را به وسیله حواله از خریدار دریافت می‌کند. این عمل به وی فرصت می‌دهد که به تعهدات متقابل خود که باید نقداً تسویه شود عمل کند و چنان چه نتواند از عهده انجام آن برآید مشمول پرداخت جریمه خواهد شد.

•    معاملات خرید مجدد (BUY BACK TRANSATIONS)
اصطلاح «BUY BACK» اساساً نشانگر قرار دادی است میان طرفین قرارداد که به موجب آن، یک طرف لوازم و تجهیزات را به دیگری تسلیم و در مقابل کالاهایی را که به وسیله این تجهیزات تولید شده و یا توسط تجهیزات مذکور منتقل می‌شود دریافت می‌دارد.

•    معاملات تبدیلی (SWITCH TRANSACTIONS)
این گونه معاملات برحسب ماهیت مشابه معاملات کالاهای تجاری به شمار نمی‌آیند بلکه عبارتند از معاملات ارزی که تسهیلات مالی برای مبادلات بین‌المللی کالاهای تجاری فراهم می‌آورند. لذا، اصطلاح «SWITCH» به تبدیل ارز حاصل از معاملات جبرانی (قراردادهای پرداخت دو جانبه یا حساب‌های پایاپای) به ارز آزاد قابل تغییر مانند دلار آمریکا، دلالت می‌کند.

گواهی بازرسی
گواهی بازرسی یا گواهی سورویانس (بازرسی کالا) سندی است که توسط یکی از شرکت‌های بازرسی کننده بین‌المللی صادر می‌گردد.
گواهی مذکور تايید می‌کند که کالای حمل شده با کالای ثبت سفارش شده یکسان است.
گواهی بازرسی همراه اسناد حمل تحویل بانک فروشنده می‌گردد که به بانک خریدار ارسال شود. طبق بخشنامه بانک مرکزی ارايه گواهی بازرسی برای کلیه کالاها به ارزش بیش از (بیست هزار دلار) که از طریق گشایش اعتبار اسنادی یا بروات وصولی وارد می‌شود الزامی می‌باشد. طبق بخشنامه مذکور ارايه گواهی سورویانس در کلیه معاملات غیر تهاتری لازم است.
در مورد کالاهای وارداتی به صورت بدون انتقال ارز ارايه گواهی بازرسی الزامی نمی‌باشد.
چنان چه وارد کننده خودش تمایل داشته باشد می‌تواند از فروشنده کالا مطالبه نماید هزینه بازرسی کالا علی‌الاصول به عهده فروشنده بوده و در مبلغ F.O.B یا C&F کالا مندرج در پروفرما مستتر می‌باشد.
گواهی بازرسی وسیله‌ای جهت جلوگیری از تقلبات فروشنده و موسسه حمل و نقل می‌باشد. در صورتی که حمل کالای موضوع اعتبار اسنادی یا بروات وصولی بدفعات Partial shipment مجاز باشد ارايه گواهی بازرسی جهت هر محموله مورد حمل به صورت جداگانه که فقط از طرف همان شرکت بازرسی کننده مندرج در اعتبار صادر شده باشد الزامی است و شعب ارزی از قبول بازرسی کل خودداری می‌نمایند.
انتخاب شرکت بازرسی کننده به عهده خریدار کالا بوده و گواهی بازرسی صادره توسط شرکت بازرسی تعیین شده بایستی به تايید اتاق بازرگانی محل صدور گواهی رسیده باشد.
ضمناً گواهی‌های صادره توسط شرکت بازرسی مهندسی و صنعتی ایران I.E.I نیازی به تايید اتاق بازرگانی محل را ندارد، لیکن بایستی به تايید کنسولگری جمهوری اسلامی ایران در محل برسد. (طبق بخشنامه بانک مرکزی).

اصطلاح بخش دوم / قسمت سوم از مقررات ارزی در گواهی بازرسی کالاهای وارداتی مشمول استاندارد اجباری (Certificate of Inspection (C.O.I)
1ـ در مورد کالاهای مشمول استاندارد اجباری ارايه گواهی بازرسی الزامی بوده و بایستی مطابق متن گواهی بازرسی مورد قبول (پیوست شماره 3) و توسط شرکت‌های بازرسی کننده مجاز (پیوست شماره 2) صادر گردد.
تبصره ـ طبق توافق به عمل آمده با موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران و وزارت بازرگانی، تعیین و درج تعرفه کالای ثبت سفارش شمول کالای استاندارد اجباری، نوع استاندارد و سایر شرایط مورد نظر موسسه استاندارد در پروفرما و اوراق ثبت سفارش، به عهده وارد کننده و کنترل آن به عهده وزارت بازرگانی می‌باشد. بانک‌ها صرفاً مهر ثبت سفارش وزارت بازرگانی را کنترل نموده و مسوولیتی نسبت به کنترل تعرفه کالای موضوع ثبت سفارش از نظر شمول یا عدم شمول استاندارد اجباری نداشته و بر مبنای استاندارد درج شده مورد تايید وزارت بازرگانی اقدام خواهند نمود.

2ـ در صورتی که وارد کننده مطابق متن پیوست شماره 7 تقاضای حذف بازرسی کالا در مبدا به تايید موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران برساند مجاز است با ارايه فرم مذکور به آن بانک شرط بازرسی در مبدا را جذب نماید.
تبصره ـ در مورد کالاهای (غیر قابل آزمون) و (با مدت آزمون طولانی) (پیوست شماره 8) درج شرایط بازرسی در مبدا الزامی بوده و حذف آن امکان‌پذیر نمی‌باشد.

3ـ ارايه اصل گواهی بازرسی کالا که توسط شرکت بازرسی مجاز صادر شده، به همراه سایر اسناد تجاری به بانک کارگزار برای معامله اسناد الزامی می‌باشد.

4ـ انتخاب شرکت بازرسی کننده و تغییر آن به عهده خریدار کالا می‌باشد، تایید گواهی بازرسی صادره از سوی شرکت‌های بازرسی مجاز خارجی توسط اتاق بازرگانی محل صدور و یا طبق بند 12 از قسمت الف بخش اول مجموعه مقررات ارزی الزامی می‌باشد.

5ـ شرکت بازرسی در انتخاب روش بازرسی و محل شروع بازرسی (کمی و کیفی و بسته‌بندی) با توجه به نوع کالای مورد نظر مختار است لکن انجام بازرسی بایستی به نظارت بر عملیات بارگیری کالا و یا تحویل کالا به متصدی حمل (در خصوص هوايی و راه آهن) خاتمه یافته و صراحتاً در گواهی بازرسی قید نماید که کالای بازرسی شده همان کالای بارگیری و تحویل شده می‌باشد و با شرایط اعتبار اسنادی و اصلاحیه‌های بعدی آن و در مورد ثبت سفارش برات وصولی اسنادی با پروفرما و سایر اسناد وصولی اسنادی مطابقت دارد.

بیمه باربری (حمل و نقل) کالا
بیمه حمل و نقل کالا یا بیمه قراردادی است که به موجب آن یک طرف بیمه‌گر در قبال دریافت وجهی به عنوان حق بیمه خسارت‌های اتفاقی، احتمالی و تصادفی وارد به محموله مورد بیمه را طبق شرایط و مندرجات بیمه نامه جبران می ‌کند:
بیمه باربری را می‌توان به سه طریق تقسیم‌بندی کرد:

الف: تقسیم‌بندی براساس طریق حمل
بر سه نوع است: حمل و نقل زمینی، دریایی و هوایی

ب: تقسیم‌بندی بر پایه محدوده جغرافیایی
1ـ بیمه حمل و نقل خارج از کشور (بیمه‌های وارداتی، صادراتی)
2ـ بیمه حمل و نقل داخل کشور (بیمه‌های داخلی)

ج: تقسیم‌بندی بر مبنای نوع پوشش بیمه‌ای
این تقسیم‌بندی تا چندی پیش به سه نوع دسته‌بندی می‌گردید
1ـ شرایط تمام خطر ALL RISKS
2ـ شرایط دبلیوآ WA- WITHPARTICULARA VERAGE))
3ـ شرایط اف پی آ ـ FPA FREE OF PARTICULAR A VERAGE))
انواع پوشش‌های بیمه‌ای در بیمه حمل و نقل کالا
در این نوع بیمه کلیه خطراتی که ممکن است در جریان حمل و نقل باعث خسارت شوند تحت پوشش بیمه قرار می‌گیرند، شایان ذکر است حوادث و اتفاقاتی که به عنوان خطرات عادی حمل و نقل محسوب نمی‌شود مانند خطر عیب ذاتی و غیره مشمول بیمه نخواهد بود، به عبارت دیگر در بیمه با شرایط A بیمه‌گر متعهد جبران هر نوع خسارتی خواهد بود که در جریان حمل و نقل به کالا وارد شود مگر این که خسارت در نتیجه وقوع خطری باشد که مشمول بیمه نیست، توضیح این که موارد استثنایی که پرداخت خسارت آن خارج از تعهد بیمه‌گر می‌باشد در بندهای 4، 5، 6، 7 مجموعه شرایط A مشخص گردیده است.
این نوع بیمه کامل‌ترین نوع بیمه حمل و نقل بوده و بدیهی است که برای کالاهایی استفاده می‌شود که آسیب‌پذیر می‌باشند و احتمال تلف شدن یا صدمه دیدن آن در صورت وقوع خطرات مختلف وجود دارد.
بیمه با شرایط B در بیمه با شرایط B بیمه‌گر متعهد جبران خساراتی است که در نتیجه بروز حوادث معینی که در مجموعه شرایط B نام برده شده است به وجود آید.
خطرات بیمه شده این بیمه خطرات زیر را (به استثناء موارد مندرج در بندهای 4، 5، 6، 7) مجموعه شرایط B پوشش می‌دهد:
1
ـ از بین رفتن یا آسیب دیدگی مورد بیمه در صورتی که منطقه ناشی از یکی از امور زیر باشد:
الف ـ آتش سوزی با افنجار
ب ـ به گل نشستن، برخود با کف دریا، غرق شدن یا واژگون شدن کشتی یا شناور
ج ـ واژگون شدن یا از راه و یا از خط خارج شدن وسیله حمل زمینی
د ـ تصادم شدید یا برخورد کشتی، شناور یا هر وسیله حمل دیگر با هر جسم خارجی به غیر از آب
ه ـ تخلیه کالا در بندر اضطراری
و ـ زلزله، آتشفشان یا صاعقه

2ـ تلف یا آسیب وارده به کالای بیمه شده که علت آن یکی از امور زیر باشد:
الف ـ ضایع کردن کالا در جریان خسارت عمومی
ب ـ به دریا انداختن کالا جهت سبک‌سازی کشتی یا به دریا افتادن کالا از روی عرشه کشتی
ج ـ ورود آب دریا، دریاچه یا رودخانه به کشتی، شناور، محفظه کالا، کانتینر، وسیله بالا بردن کالا (لیفت‌وان) یا محل انبار
د ـ از بین رفتن کامل هر بسته کالا در کشتی یا شناور و یا تلف کلی هر بسته به علت سقوط در هنگام بارگیری و یا تخلیه کشتی یا شناور
بیمه با شرایط C
در بیمه با شرایط C نیز همانند شرایط B تعهد بیمه‌گر محدود به جبران خسارت‌هایی است که در نتیجه بروز حوادث مندرج در متن شرایط ایجاد شود، منتهی تعهدات محدودتر است.

خطرات بیمه شده
این بیمه خطرات زیر را (به استثناء موارد مندرج در بندهای 4، 5، 6، 7) مجموعه شرایط C پوشش می‌دهد.
1ـ از بین رفتن یا آسیب وارده به مورد بیمه که منطقا مرتبط با یکی از موارد زیر باشد:
الف ـ آتش سوزی با انفجار
ب ـ به گل نشستن، برخورد با کف دریا، غرق شدن یا واژگون شدن کشتی یا شناور
ج ـ واژگون شدن یا از راه خط خارج شدن وسیله حمل زمینی
د ـ تصادم شدید یا برخورد کشتی، شناور یا هر وسیله حمل دیگر با هر جسم خارجی به غیر از آب
ه ـ تخلیه کالا در بندر اضطراری
2ـ از بین رفتن یا آسیب دیدگی مورد بیمه که علت آن یکی از موارد زیر باشد:
الف ـ ضایع کردن کالا در جریان خسارت عمومی
ب ـ به دریا انداختن کالا جهت سبک سازی کشتی

•    اسناد و مدارک لازم جهت بررسی و پرداخت خسارت محمولات وارداتی و صادراتی
1-    بارنامه
2-    فاکتور خرید
3-    صورت بسته‌بندی
4-    گواهی مبدا
5-    راهنامه سی.ام.آر (در حمل‌های زمینی)
6-    کپی پشت و روی پروانه ورودی کالا
7-    قبوض انبار گمرکی
8-    صورت‌مجلس گمرکی یا بندری
9-     گواهی کسر تخلیه یا عدم تحویل (در صورت کسری کالا)
10- گزارش بازدید نماینده لویدز (در صورتی که خسارت خارج از کشور واقع شده باشد)
11- گزارش مقامات انتظامی محل وقوع حادثه (در مورد خسارت‌های ناشی از حادثه)
12- برگ جانشینی یا فرم وکالت‌نامه لاتین

•    اسناد و مدارک لازم جهت بررسی پرداخت خسارت محمولات حمل و نقل داخلی
1- اعلام خسارت به موقع بیمه‌گذار
2- صورت‌مجلس یا گزارش کارشناسی شرکت بیمه مبنی بر تعیین میزان خسارت
3- گزارش پلیس
4- بارنامه حمل
5- فاکتور یا سندی مبنی بر تعیین ارزش واقعی بیمه شده

•    اسناد و مدارک لازم جهت بررسی و پرداخت خسارت محمولات وسايط نقلیه آبی (شناورهای کوچک و دریایی)
1- نامه سازمان بنادر و کشتیرانی مبنی بر وقوع حادثه
2- گزارش هواشناسی محل حادثه
3- گزارش مقامات انتظامی محل حادثه
4- پروانه ثبت و بهره‌برداری
5- گزارش قابلیت دریا پیمایی از موسسات معتبر و مورد تایید سازمان و بنادر کشتیرانی
6- گواهی نامه ایمنی سازمان بنادر و کشتیرانی
7- آخرین مجوز شناور از بندر مبدا

شرایط عمومی بیمه ‌نامه باربری
1ـ مدت اعتبار بیمه نامه
مدت اعتبار بیمه نامه‌های داخلی از زمان قرار گرفتن محموله روی وسیله نقلیه حامل کالا جهت شروع حمل در مبدا آغاز و در مسیر حمل عادی ادامه داشته و به محض رسیدن وسیله نقلیه حامل کالا به مقصد مندرج در بیمه نامه خاتمه می‌یابد و در بیمه نامه‌های خارجی با توجه به این که حمل کالا توسط وسایل نقلیه اعم از دریایی، زمینی و هوایی انجام می‌گیرد، مدت اعتبار بیمه نامه به شرح زیر تعیین می‌شود:
حمل زمینی: به مجرد رسیدن کالا به انبار مقصد مندرج در بیمه نامه یا انقضا 60 روز از تاریخ ورود کالا به مرز زمینی کشور مقصد هر کدام زودتر واقع شود.
حمل دریایی: به مجرد رسیدن کالا به انبار مقصد مندرج در بیمه نامه یا انقضا 60 روز از تاریخ تخلیه کامل کالا از کشتی در آخرین بندر تخلیه هر کدام زودتر واقع شود.
حمل هوایی: به مجرد رسیدن کالا به انبار مقصد مندرج در بیمه نامه یا انقضا 30 روز از تاریخ ورود کالا به فرودگاه مقصد هر کدام زودتر واقع شود.
2ـ اصل نفع بیمه‌ای
برای جبران خسارت تحت پوشش بیمه نامه‌های باربری بیمه‌گذار باید نسبت به مورد بیمه به هنگام بروز خسارت نفع بیمه‌ای داشته باشد.
3ـ شرط هزینه نجات
بیمه‌گذار، عاملان، کارمندان و جانشینان وی مجاز هستند بدون آن که خدشه‌ای به اعتبار بیمه نامه وارد شود برای حفظ و یا نجات تمام یا قسمتی از کالای مورد بیمه هر نوع اقدامی که مفید باشد انجام دهند. بیمه‌گر موافقت دارد هزینه‌هایی که برای این قبیل اقدامات انجام می‌شود مشروط بر این که ناشی از خطرات تحت پوشش بیمه نامه باشد و منصفانه و از روی احتیاط کامل انجام شده باشد را به تناسب مبلغ بیمه شده جبران کند.
4ـ حداکثر تعهد بیمه‌گر
ارزش واقعی کالا که مبنای محاسبه خسارت قرار می‌گیرد، عبارت است از: قیمت کالا طبق فاکتور به اضافه هزینه حمل و نقل، در صورتی که کالا فاقد فاکتور باشد قیمت عادلانه کالا در روز وقوع حادثه در مقصد مشروط بر این که از مبلغ بیمه شده تجاوز نکند.
5ـ تعهدات بیمه‌گذار در صورت وقوع خسارت
بیمه‌گذار موظف است که در صورت وقوع خسارت، مراتب را فوراً به بیمه‌گر اطلاع داده و اقدامات لازم را در جهت حفظ کالا و کاهش خسارت را انجام دهد و برحسب مورد علیه مسوول یا مسوولان امر، اقامه دعوی نماید.